Archeologisch onderzoek Spelver




Midden augustus 2013 startte VUhbs uit Amsterdam met het definitieve archeologische onderzoek op Spelver. Het is het eindpunt in reeks archeologische interventies die begonnen eind 2012 en duurden tot eind oktober 2013. In die periode kreeg het publiek op verschillende tijdstippen de kans om de archeologen live aan het werk te zien en de vondsten en resultaten te bekijken. Op het terrein langs de Kapittelstraat werd een werfkeet geplaatst, waarin de opgravingen dagdagelijks via informatiepanelen en – plannen konden gevolgd worden.  Er werden eveneens twee opendeurdagen gehouden op zondag 8 september (Open Monumentendag) en woensdag 9 oktober (Bilzen Foordag), met telkens om 11 uur en om 15 uur rondleidingen. Deze opendeurdagen werden geanimeerd door een aantal ‘verrassende’ historische figuren die op het terrein zullen aanwezig zijn.


De eerste resultaten van het onderzoek.


Het onderzoek heeft een aantal bijzondere resultaten opgeleverd. (afbeelding 1)


De oudste resten


Verspreid over het terrein zijn vondsten aangetroffen die dateren uit de steentijden. Hoewel geen concentraties zijn aangetroffen, is het duidelijk dat het terrein al vanaf de oude steentijd (het paleolithicum) door de mens bezocht is.  Het oudste voorwerp is een kling van vuursteen die ongeveer 12.000-10.000 jaar oud is.  Daarnaast is een deel van een zogenaamde geslepen bijl gevonden (afbeelding 2).  Dergelijke bijlen zijn in gebruik geweest in de jonge steentijd (het neolithicum) tussen 5700 en 3500 voor Chr.  De bijl is aangetroffen in een kuil die uit de ijzertijd dateert.  Mogelijk is de bijl in de ijzertijd teruggevonden en toen opnieuw gebruikt.


Bewoningssporen


Hoewel verspreid over het hele gebied sporen worden aangetroffen, zijn de meeste sporen vlakbij de Kapittelstraat aangetroffen (afbeelding 3).  Hier zijn ook de meeste gebouwen herkend.  De rest van het gebied bevat voornamelijk kuilen en silo’s.


De oudste sporen van bewoning dateren mogelijk nog uit de late bronstijd, tussen 1000 en 800 voor Chr. Eén gebouw heeft een vorm die sterk lijkt op gebouwen uit deze periode die op de zandgronden zijn aangetroffen.  Op de leemgronden zijn vergelijkbare gebouwen nog nooit aangetroffen, dus kunnen we de in Bilzen aangetroffen plattegrond nog nergens mee vergelijken.  Dit maakt echter de vondst, als het huis werkelijk uit de late bronstijd dateert, uniek.


Vanaf 800 voor Chr. (de vroege ijzertijd), is het gebied zeker bewoond.  Uit deze tijd dateren meerdere huizen en kuilen. Vooral de kuilen leveren vaak veel scherven op van potten, maar ook van weefgewichten, haardranden en lemen wanden (afbeelding 4).  Archeologen vermoeden dat de soms grote hoeveelheden vondstmateriaal in dergelijke kuilen niet altijd toevallig als afval in de kuil is geraakt, maar dat eerder sprake is van bewuste depositie of plaatsing van (een deel van) de huisraad bij het verlaten van een huis.  De scherven die worden aangetroffen zijn meestal verbrand.


De kuilen en silo’s die op de rest van het terrein zijn aangetroffen waren tussen de akkers gelegen. Ze zijn gegraven met de bedoeling zaaigoed op te slaan en te bewaren.


Pas als we aan de bestudering en uitwerking van de opgraving beginnen en al de scherven in detail gaan bekijken kunnen we bepalen wanneer en hoe lang het gebied bewoond is geweest.  In één van de kuilen is alleszins aardewerk aangetroffen waarvan de datering in de late ijzertijd valt (afbeelding 5).


 


Afbeelding 1: Luchtopname van de werkzaamheden aan de Spelver- en Kapittelstraat.


Luchtfoto Spelver


Afbeelding 2: De snede van een geslepen bijl uit de nieuwe steentijd (5700-3500 voor Chr.)


Geslepen bijl Spelver


Afbeelding 3: Overzicht van de belangrijkste aangetroffen gebouwen en kuilen.


Afbeelding 4: Verbrand aardewerk uit de vroege ijzertijd (800-500 voor Chr.), aangetroffen in een kuil. Is het een verlatingsoffer?


Pot in kuil Spelver


Afbeelding 5: Een pot uit de late ijzertijd (250-50 voor Chr.) in een kuil.


Pot late ijzertijd Spelver